اسید نیتریک

خرید اسید نیتریک 55 درصد صنعتی

اگر به‌ دنبال خرید اسید نیتریک ۵۵ درصد با کیفیت ثابت، تامین مطمئن و ارسال منظم هستید، این صفحه برای تصمیم‌گیری سریع و دقیق طراحی شده است. اسید نیتریک صنعتی ۵۵ درصد یکی از پرمصرف‌ترین اسیدهای معدنی در صنایع مختلف از جمله تولید نیترات‌ها، شست‌وشوی صنعتی، آماده‌سازی سطوح فلزی و برخی فرآیندهای بازیافت فلزات است. کیمیا اکسیر سازان کوثر این محصول را با حذف واسطه و در بسته‌بندی‌های رایج بازار (گالن ۲۰ لیتری، بشکه، تانکر) عرضه می‌کند تا برای مصرف‌کننده صنعتی و خریدار عمده، هم از نظر قیمت و هم از نظر تامین، گزینه‌ای قابل اتکا باشد.

بسته بندی اسید نیتریک در کیمیا اکسیر سازان کوثر

برای پاسخ‌گویی به نیازهای مختلف بازار، اسید نیتریک ۵۵ صنعتی در بسته‌ بندی‌های زیر ارائه می‌شود:

• گالن ۲۰ لیتری

مناسب مصرف‌های کارگاهی، آزمایشگاه‌های صنعتی، مصرف‌های محدود

• بشکه ۲۲۰ لیتری

مناسب مصرف مستمر و نیمه‌ صنعتی/صنعتی

• تانکر ۱۰۰۰ لیتری

مناسب مصرف عمده، خطوط تولید، خرید تناژی
✅ مخاطب عزیز اگر مصرف شما بالاست و جز صنایع تولید کننده و... هستید، قطعا انتخاب بسته‌ بندی بزرگ‌تر معمولا از نظر قیمت تمام‌شده و هزینه حمل به‌ صرفه‌ تر است.

قیمت اسید نیتریک 55 درصد (عمده و جزئی) چگونه تعیین می‌شود؟

قیمت اسید نیتریک ۵۵ درصد معمولا تابع چند عامل اصلی است:

1. حجم سفارش (گالن/بشکه/تانکر و تناژ)
2. شرایط تامین و موجودی بازار
3. هزینه‌ های حمل و نوع ارسال
4. هزینه بسته‌ بندی (به‌ خصوص در حجم‌های کوچک‌ تر)
5. تکرارشونده بودن خرید (قراردادهای تامین دوره‌ای)

• راهنمای خرید عمده

اگر مصرف‌کننده صنعتی با مصرف مستمر هستید، معمولا خرید در بشکه یا تانکر هم از نظر قیمت تمام‌شده و هم از نظر برنامه‌ ریزی تامین، منطقی‌تر است. اگر مرکز پخش یا تامین‌کننده هستید، امکان برنامه‌ریزی برای تامین پایدار و ارسال مرحله‌ای می‌تواند ریسک خواب سرمایه و مشکل انبارداری را کاهش دهد.

مشخصات شیمیایی و فیزیکی اسید نیتریک

روش های استخراج طلا با اسید نیتریک

با فراگیر شدن این صنعت همزمان با رونق گرفتن بازار تجارت استخراج طلا از قطعات الکتریکی، روش های متعددی مورد آزمایش قرار گرفت و بعد از به نتیجه رسیدن به لیست انواع روش های موجود اضافه شد. یکی از معروف ترین آنها استخراج طلا با اسید نیتریک است که ما در این مقاله به شرح کامل آن خواهیم پرداخت.

کاربرد اسید نیتریک در جداسازی فلزات

• جداسازی طلا و نقره

 طلا در اسید نیتریک حل نمی شود بنابراین برای جداسازی طلا و نقره می توان از اسید نیتریک استفاده کرد.

طلا در تیزاب سلطانی حل می شود. رسوب طلای حل شده در تیزاب سلطانی با استفاده از مواد مختلفی انجام می شود.

که در زیر به چند مورد از آن اشاره می کنیم:

• سولفات آهن

 سولفات آهن دو ظرفیتی (زاج سبز) ترکیبی با فرمول شیمیایی FeSo4.7H2o   می باشد که به صورت کریستال های آبی یا سبز رنگ می باشد.

این ماده شیمیایی با محلول کلرید طلا واکنش می دهد و گاز دی اکسید گوگرد تولید می کند که این گاز باعث رسوب کردن طلا از محلول می شود.

چند نوع اسید نیتریک تولید می شود؟ 

• نیتریک صنعتی

اسید نیتریک 55 درصد که به نیتریک صنعتی معروف است در انواع صنایع مورد استفاده قرار می گیرد.

• نیتریک آزمایشگاهی

اسید نیتریک 64 درصد که به نیتریک آزمایشگاهی معروف می باشد، برای انجام امور حساس و ازمایشگاهی و همچنین در صنعت استخراج طلا از بورد کامپیوتری مورد استفاده قرار می گیرد.

اسید نیتریک آزمایشگاهی می تواند با تجزیه حرارتی نیترات مس (II) ساخته شود و سپس تولید دی اکسید نیتروژن و گازهای اکسیژن، که از طریق آب به اسید نیتریک منتقل می‌شود.

(۲ Cu(NO۳)۲ → ۲ CuO (s) + ۴ NO۲ (g) + O۲ (g

مسیرجایگزین با واکنش حجم‌های تقریبا مساوی ازهرنوع نیترات مانند نیترات سدیم با ۹۶ درصد اسید سولفوریک (H۲SO۴) و تقطیر این مخلوط در نقطه‌جوش ۸۳ درجه سانتی‌گراد است. مواد ته‌ نشین ‌شده غیرفرار سولفات هیدروژن در مخزن تقطیر باقی می‌ماند.

NaNO۳ + H۲SO۴ → HNO۳ + NaHSO۴ NOX

حل شده به‌ راحتی با استفاده از کاهش فشار در دمای اتاق حذف می‌شود تا نیتریک دود کننده سفید به‌ دست آید. این روش همچنین می‌تواند تحت فشار و دمای کم در یک مرحله به‌ منظور کاهش تولید گاز دی اکسید نیتروژن باشد.

در آزمایشگاه چگالش شامل تقطیر با سولفوریک یا نیترات منیزیم است که به‌عنوان عامل دهیدراسیون عمل می‌کند. این تقطیرها باید با دستگاه تمام شیشه‌ درفشارکم صورت گیرد تا ازتجزیه اسید جلوگیری شود. اکسید نیتروژن حل ‌شده یا در اسید نیتریک دودکننده سفید است یا درمحلول باقی می‌ماند تا نیتریک اسید دودکننده قرمز را تشکیل دهد.

موارد مصرف و کاربرد اسید نیتریک صنعتی 55 درصد

خرید اسید نیتریک برای بازیافت طلا

صنعت استخراج طلا از قطعات الکترونیکی یا همان استخراج طلا از وسایل برقی منزل بسیار رو به پیشرفت گذاشته است. یکی از بهترین و مطمئن ترین روش های بازیافت طلا استفاده از اسید است. خرید اسید نیتریک برای بازیافت طلا هم بهترین انتخاب است.

• جداسازی طلا و نقره

طلا در اسید نیتریک حل نمی شود بنابراین برای جداسازی طلا و نقره می توان از اسید نیتریک استفاده کرد.  طلا در تیزاب سلطانی حل می شود. رسوب طلای حل شده در تیزاب سلطانی با استفاده از مواد مختلفی انجام می شود.

• سولفات آهن

سولفات آهن دو ظرفیتی (زاج سبز) ترکیبی با فرمول شیمیایی FeSo4.7H2o می باشد که به صورت کریستال های آبی یا سبز رنگ می باشد. این ماده شیمیایی با محلول کلرید طلا واکنش می دهد و گاز دی اکسید گوگرد تولید می کند که این گاز باعث رسوب کردن طلا از محلول می شود.

فرآیند تولید اسید نیتریک چگونه است؟

واکنش نيترات پتاسيم يا سديم با اسيد سولفوریک

واكنش فوق چون گرمازا است دمائي در حدود 900 درجه سانتی گراد دارد كه در آن اسيد توليدی به صورت بخار از محيط خارج مي‌گردد و سولفات سديم در محيط واكنش باقي مي‌ماند.

معضلات این روش:

• احتياج به سوخت زيادي دارد.
• باعث آسيب ديدن و خرابي وسايل مي‌شود.
• اسيد به اكسيد و آب و اكسيژن تجزيه می شود.
• توليد HNO2 كه از تجزيه اسيد در ظرف تقطير و جذب آن ها در ظرف مايع كننده به وجود مي‌آيد.
• نقطه ذوب سولفات سديم توليدی بالا است 880 درجه سانتی گراد در نتيجه سخت می گردد و نمي‌توان آن را در انتهای واكنش خارج کرد.
• براي برطرف كردن معايب بالا عمل تقطير را با واكنش دادن مول های مساوی از هر دو ماده انجام مي‌دهند. در اين حالت دمای واكنش 200 درجه سانتی گراد است و در نتيجه اسید توليد شده به صورت جامد نمي ‌باشد و راحت از ظرف خارج مي‌شود.

 واكنش بين اكسيژن و نيتروژن در كوره‌ های خالص 

اسید نیتریک آزمایشگاهی می تواند با تجزیه حرارتی نیترات مس (II) ساخته شود و سپس تولید دی اکسید نیتروژن و گازهای اکسیژن، که از طریق آب به اسید نیتریک منتقل می‌شود.

(۲ Cu(NO۳)۲ → ۲ CuO (s) + ۴ NO۲ (g) + O۲ (g

مسیرجایگزین با واکنش حجم‌های تقریبا مساوی ازهرنوع نیترات مانند نیترات سدیم با ۹۶ درصد اسید سولفوریک (H۲SO۴) و تقطیر این مخلوط در نقطه‌جوش ۸۳ درجه سانتی‌گراد است. مواد ته‌ نشین ‌شده غیرفرار سولفات هیدروژن در مخزن تقطیر باقی می‌ماند.

NaNO۳ + H۲SO۴ → HNO۳ + NaHSO۴ NOX

حل شده به‌ راحتی با استفاده از کاهش فشار در دمای اتاق حذف می‌شود (۱۰تا دقیقه در ۲۰۰ میلی‌ متر جیوه یا ۲۷ کیلوپاسکال) تا نیتریک دود کننده سفید به‌ دست آید. این روش همچنین می‌تواند تحت فشار و دمای کم در یک مرحله به‌ منظور کاهش تولید گاز دی اکسید نیتروژن باشد.

در آزمایشگاه چگالش شامل تقطیر با سولفوریک یا نیترات منیزیم است که به‌عنوان عامل دهیدراسیون عمل می‌کند. این تقطیرها باید با دستگاه تمام شیشه‌ درفشارکم صورت گیرد تا ازتجزیه اسید جلوگیری شود. اکسید نیتروژن حل ‌شده یا در اسید نیتریک دودکننده سفید است یا درمحلول باقی می‌ماند تا نیتریک اسید دودکننده قرمز را تشکیل دهد.

آیا اسید نیتریک حلال فلزات است؟

اسید نیتریک یکی از قوی‌ترین اسیدهای شیمیایی است و قادر به حل بسیاری از فلزات مختلف است. در واقع، اسید نیتریک اغلب به عنوان یک محلول آبی فریبنده شناخته می‌شود زیرا بسیاری از فلزات را در خود حل می‌کند و باعث می‌شود فلزات شبیه به نقره، طلا، مس، روی، آلومینیوم و بسیاری دیگر، به رنگ شیشه‌ای آبی در معرض آن از بین بروند.

اصلی‌ترین واکنشی که اسید نیتریک در برخورد با فلزات نشان می‌دهد، واکنش اکسیداسیون است. در این واکنش، اسید نیتریک اکسیژن خود را به فلزات منتقل می‌کند و فلزات را به اکسید تبدیل می‌کند. این واکنش بسته به شدت و غلظت اسید نیتریک، ممکن است شدید و نفوذ کننده یا ملایم و کنترل شده باشد.

به عنوان مثال: اسید نیتریک 55 درصد می‌تواند مس را به مس نیترات، روی را به روی نیترات و آلومینیوم را به اکسید آلومینیوم تبدیل کند. ولی در مقابل فلزاتی مانند آهن و نیکل که قدرت اکسیداسیون کمتری نسبت به دیگر فلزات دارند، اسید نیتریک معمولا تنها روی سطح فلزات ایجاد یک لایه اکسید رقیق می‌کند.

فرآیند تولید اسید نیتریک 65 درصد

معمولا اسیدی که فراریت بالاتری دارد را با اسیدی که فراریت کمتری دارد از نمک خود جدا می کنند و این موضوع یک اصل اساسی در تهیه آزمایشگاهی این ماده است. اسید نیتریک از اسید سولفوریک فرارتر است، از این رو توسط اسید سولفوریک از نیترات های فلزی جدا می شود. برای تولید آزمایشگاهی این محصول 50 گرم نیترات پتاسیم را به همراه 25 میلی لیتر اسید سولفوریک غلیظ در یک فلاسک ته گرد می ریزند و آن را تا 200 درجه سانتی گراد گرم می کنند و معادله ی این واکنش عبارت اند از:

KNO3+H2SO4 → KHSO4+HNO3

در روشی دیگر در آزمایشگاه ها این اسید را می توان از تجزیه حرارتی نیترات مس نیز تولید کرد. در اینجا دی اکسید نیتروژن و گازهای اکسیژن را تولید کرده و در ادامه از آب عبور می دهند. معادله این واکنش به شرح زیر است:

2Cu(NO3)2→2CuO+4NO2+O2

در ادامه فرایند استوالد:

2NO2+H2O→HNO2+HNO3

روش دیگر شامل واکنش بین مول های مساوی از هر نمک نیتراتی مانند نیترات سدیم با اسید سولفوریک و تقطیر این مخلوط در نقطه جوش این اسید در 83 درجه سانتی گراد است.

سنتز اسید نیتریک 55 درصد چگونه است؟

اسید نیتریک با واکنش دی اکسید نیتروژن با آب به دست می آید. در این روش NO تولید شده توسط اکسیژن هوا برای تولید دی اکسید نیتروژن اضافه دوباره اکسید می شود. دی اکسید نیتروژن به وسیله پراکسید هیدروژن به اسید تبدیل می شود. در حال حاضر اسید نیتریک به طور صنعتی از آمونیاک تهیه می شود. در این فرآیند آمونیاک بدون آب در حضور کاتالیزور پلاتین یا رودیوم در دمای بالا به NO اکسید می شود. سپس NO با اکسیژن هوا واکنش داده و به NO2 تبدیل می شود و در ادامه واکنش با اضافه کردن آب به واکنش اسید نیتریک به دست می آید.

در آزمایشگاه نیز می توان اسید نیتریک سنتز کرد. از تجزیه حرارتی نیترات مس (II)، گاز NO2 و O2 به دست می آید و سپس با افزودن آب به واکنش اسید نیتریک تهیه می شود. همچنین از واکنش نیترات سدیم و اسید سولفوریک، NaHSO4 و HNO3 به دست می آید. در این فرآیند NaHSO4 رسوب داده و ته نشین می شود.

ساختار مولکولی اسیدنیتریک چگونه است؟

مولکول‌های اسید نیتریک دارای 3 اتم اکسیژن، 1 اتم نیتروژن و 1 اتم هیدروژن هستند. در مولکول‌های این اسید، یکی از اتم‌های اکسیژن با اتم نیتروژن مرکزی پیوند مضاعف دارد. یکی دیگر از اتم‌های اکسیژن با اتم نیتروژن مرکزی و همچنین به اتم هیدروژن متصل است. آخرین اتم اکسیژن در مولکول اسید نیتریک دارای بار 1- است و به صورت مجزا به اتم نیتروژن مرکزی پیوند دارد. از آنجایی که اتم نیتروژن در مرکز مولکول در چهار پیوند کووالانسی (با 3 اتم اکسیژن) شرکت می‌کند، دارای بار 1+ است. بنابراین، بار خالص مولکول اسید نیتریک صفر است. 

جالب است بدانید که از اسید نیتریک در تولید برخی مواد غذایی استفاده می شود.

آیا اسیدنیتریک 55 درصد در مواد غذایی وجود دارد؟

نیتریک در مواد غذایی به عنوان یک ماده نگهدارنده استفاده می‌شود. این ماده در صنعت غذایی برای جلوگیری از رشد باکتری‌های خطرناک، به ویژه باکتری کلستریدیوم بوتولینوم، که می‌تواند سمی برای انسان باشد، به کار می‌رود.

همچنین، اسید نیتریک 55 درصد به عنوان یک ماده رنگدهی در برخی از محصولات غذایی مانند گوشت و ژامبون‌ها نیز استفاده می‌شود. این ماده به محصولات غذایی رنگ قرمز تیره می‌بخشد و از لحاظ اقتصادی می‌تواند به عنوان یک جایگزین برای رنگدانه‌های طبیعی باشد.

همچنین، استفاده از اسید نیتریک در برخی از محصولات غذایی مانند شیرینی و نان، می‌تواند در بهبود عملکرد خمیر، ترشح بخار و ماندگاری محصولات به کار رود.

با این حال، مصرف بیش از حد نیتریک در مواد غذایی می‌تواند به سلامتی آسیب برساند. برای همین، استفاده از این ماده به صورت محدود و توسط کارشناسان متخصص توصیه می‌شود. این اسید در برخی از مواد غذایی به صورت طبیعی وجود دارد، و در برخی موارد به عنوان ماده افزودنی به غذاها اضافه می‌شود. 

• برخی از مواد غذایی که نیتریک دارند.

در گوشت قرمز و محصولات گوشتی نظیر سوسیس، کالباس، سالامی و … به عنوان یک ماده نگهدارنده و رنگ دهی به کار می‌رود.
در محصولات لبنی مانند پنیر و کره نیز به عنوان ماده نگهدارنده و در برخی موارد جهت تغییر رنگ به کار می‌رود.
در برخی از محصولات نان، شیرینی و کیک به عنوان یک عامل افزایش دهنده عملکرد خمیر به کار می‌رود.
مصرف بیش از حد اسید نیتریک در مواد غذایی به سلامتی آسیب می‌رساند. برای همین، استفاده از این ماده به صورت محدود و با رعایت دستورالعمل‌های بهداشتی توصیه می‌شود.

فرآیند تولید اسید نیتریک آزمایشگاهی

اسید نیتریک آزمایشگاهی می تواند با تجزیه حرارتی نیترات مس (II) ساخته شود و سپس تولید دی اکسید نیتروژن و گازهای اکسیژن، که از طریق آب به اسید نیتریک منتقل می‌شود.

(۲ Cu(NO۳)۲ → ۲ CuO (s) + ۴ NO۲ (g) + O۲ (g

مسیرجایگزین با واکنش حجم‌های تقریبا مساوی ازهرنوع نیترات مانند نیترات سدیم با ۹۶ درصد اسید سولفوریک (H۲SO۴) و تقطیر این مخلوط در نقطه‌جوش ۸۳ درجه سانتی‌گراد است. مواد ته‌ نشین ‌شده غیرفرار سولفات هیدروژن در مخزن تقطیر باقی می‌ماند.

NaNO۳ + H۲SO۴ → HNO۳ + NaHSO۴ NOX

حل شده به‌ راحتی با استفاده از کاهش فشار در دمای اتاق حذف می‌شود (۱۰تا دقیقه در ۲۰۰ میلی‌ متر جیوه یا ۲۷ کیلوپاسکال) تا نیتریک دود کننده سفید به‌ دست آید. این روش همچنین می‌تواند تحت فشار و دمای کم در یک مرحله به‌ منظور کاهش تولید گاز دی اکسید نیتروژن باشد.

در آزمایشگاه چگالش شامل تقطیر با سولفوریک یا نیترات منیزیم است که به‌عنوان عامل دهیدراسیون عمل می‌کند. این تقطیرها باید با دستگاه تمام شیشه‌ درفشارکم صورت گیرد تا ازتجزیه اسید جلوگیری شود. اکسید نیتروژن حل ‌شده یا در اسید نیتریک دودکننده سفید است یا درمحلول باقی می‌ماند تا نیتریک اسید دودکننده قرمز را تشکیل دهد.

خطرات اسید نیتریک برای سلامتی چیست؟

• خطرات در تماس با پوست

سوختگی شیمیایی شدید حتی در تماس کوتاه‌مدت
تغییر رنگ پوست به زرد یا قهوه‌ای به دلیل دناتوره شدن پروتئین‌ها
ایجاد تاول، زخم باز و درد شدید
در موارد شدید، آسیب عمیق به بافت و نیاز به جراحی

• خطرات در تماس با چشم

آسیب فوری به قرنیه و ملتحمه
کاهش یا از دست دادن بینایی
احساس سوزش و اشک‌ریزش شدید
در صورت عدم شستشوی فوری، احتمال آسیب دائمی وجود دارد.

• خطرات ناشی از استنشاق بخارات

التهاب و سوزش دستگاه تنفسی فوقانی
تنگی نفس و خس‌ خس سینه
در غلظت‌های بالا، ادم ریوی (تجمع مایع در ریه) که می‌تواند مرگ‌آور باشد.
آسیب طولانی‌ مدت به بافت ریه و کاهش ظرفیت تنفسی

• خطرات در بلع

سوختگی شدید دهان، گلو، مری و معده
سوراخ شدن معده یا مری
خونریزی داخلی و شوک شیمیایی

• اثرات طولانی‌ مدت

آسیب دائمی به ریه و سیستم تنفسی
تشکیل بافت اسکار (Fibrosis) در ریه
حساسیت یا تحریک مزمن پوست در محل تماس

شرایط نگهداری و نکات ایمنی اسید نیتریک (بسیار مهم)

اسید نیتریک یک ماده خورنده و اکسیدکننده است. رعایت ایمنی در حمل، انبارداری و مصرف ضروری است:

•  نکات نگهداری

نگهداری در ظروف مقاوم و استاندارد و درب کاملا بسته
دور از گرما، نور مستقیم خورشید و منابع جرقه/احتراق
دور از مواد ناسازگار (به‌خصوص مواد آلی، کاهنده‌ها و برخی فلزات/ترکیبات)
نگهداری در فضای دارای تهویه مناسب
برچسب‌ گذاری واضح و جلوگیری از نگهداری در ظروف متفرقه

• تجهیزات حفاظت فردی (PPE)

دستکش مقاوم در برابر مواد خورنده
عینک ایمنی/شیلد
لباس کار مناسب
در محیط‌ های دارای بخار، ماسک/فیلتر مناسب و تهویه
مسئولیت استفاده ایمن بر عهده مصرف‌کننده است. در صورت نیاز، می‌ توانید به لینک ذیل مراجعه کنید:

اسید نیتریک چه واکنش‌هایی با فلزات یا مواد دیگر دارد؟

🧪 اصول کلی واکنش اسید نیتریک

برخلاف اسیدهای معمولی (مثل HCl یا H₂SO₄)، نقش اصلی HNO₃ فقط اسیدی نیست؛ بلکه اکسیدکننده‌ی بسیار قوی هم هست.

بنابراین در واکنش‌ها:

یون NO₃⁻ به ترکیب‌های نیتروژن مانند NO₂، NO یا N₂O کاهش می‌یابد.
فلز یا ماده مقابل اکسید می‌شود.

⚙️ واکنش اسید نیتریک با فلزات

الف) فلزات معمولا واکنش‌پذیر (مس، نقره، سرب و غیره)

فلزاتی مانند مس (Cu)، نقره (Ag)، سرب (Pb) در برابر اسید نیتریک واکنش می‌دهند ولی نه با HCl یا H₂SO₄ رقیق. این یکی از ویژگی‌های بارز HNO₃ است.

نمونه واکنش با مس:

برای اسید نیتریک غلیظ:

Cu+4HNO3(concentrated)→Cu(NO3)2+2NO2+2H2O Cu + 4HNO₃ (concentrated) → Cu(NO₃)₂ + 2NO₂ + 2H₂O Cu+4HNO3(concentrated)→Cu(NO3)2+2NO2+2H2O

=> تولید گاز قهوه‌ای دی‌اکسید نیتروژن (NO₂)

برای اسید نیتریک رقیق:

3Cu+8HNO3(dilute)→3Cu(NO3)2+2NO+4H2O 3Cu + 8HNO₃ (dilute) → 3Cu(NO₃)₂ + 2NO + 4H₂O 3Cu+8HNO3(dilute)→3Cu(NO3)2+2NO+4H2O

گاز بی‌رنگ نیتریک اکسید (NO) آزاد می‌شود.

ب) فلزات ضعیف‌تر مثل روی (Zn)، آهن (Fe)، آلومینیوم (Al)

این فلزات معمولا توسط HCl یا H₂SO₄ هم خورده می‌شوند، اما واکنششان با اسید نیتریک متفاوت است.

در غلظت پایین:

Zn+4HNO3→Zn(NO3)2+2NO2+2H2O Zn + 4HNO₃ → Zn(NO₃)₂ + 2NO₂ + 2H₂O Zn+4HNO3→Zn(NO3)2+2NO2+2H2O

در غلظت زیاد (غلظتی مثل 65–70٪)، سطح فلز به‌وسیله فیلم نازک اکسید یا نیترید فلزی پسیو (غیرفعال) می‌شود، و دیگر واکنش نمی‌کند.

 این پدیده را می‌گویند: پسیواسیون (Passivation)

فلزاتی مثل Fe، Cr، Ni، Al در برابر HNO₃ غلیظ بسیار مقاوم می‌شوند.

ج) فلزات نجیب مثل طلا (Au) و پلاتین (Pt)

این فلزها حتی با اسید نیتریک هم واکنش نمی‌دهند.

اما اگر HNO₃ با HCl مخلوط شود (آب-شاه یا تیزاب سلطانی = Aqua Regia)، آن‌وقت Au و Pt هم حل می‌شوند:

Au+HNO3+3HCl→H[AuCl4]+NO+2H2O Au + HNO₃ + 3HCl → H[AuCl₄] + NO + 2H₂O Au+HNO3+3HCl→H[AuCl4]+NO+2H2O

🌡️ واکنش با نافلزات

HNO₃ علاوه بر فلزات، با بسیاری از نافلزات هم واکنش می‌دهد چون عامل اکسنده‌ی قوی است:

⚗️واکنش با مواد آلی

HNO₃ در صنایع نیتراسیون (Nitration) مواد آلی بسیار مهم است؛ با ترکیب‌شدن با H₂SO₄ غلیظ، گروه نیترو (–NO₂) را وارد ترکیب‌های آلی می‌کند:

مثلا برای تولید TNT:

C6H5CH3+3HNO3→C6H2(NO2)3CH3+3H2O C₆H₅CH₃ + 3HNO₃ → C₆H₂(NO₂)₃CH₃ + 3H₂O C6H5CH3+3HNO3→C6H2(NO2)3CH3+3H2O

(تولوئن → تری‌نیتروتولوئن)

همچنین برای تولید نیتروسلولز (پنبه منفجره) از سلولز و HNO₃ استفاده می‌شود.

🧯 واکنش با بازها و اکسیدها

با بازها یا اکسیدهای فلزی واکنش معمول اسید باز دارد:

مثلا:

CuO+2HNO3→Cu(NO3)2+H2O CuO + 2HNO₃ → Cu(NO₃)₂ + H₂O CuO+2HNO3→Cu(NO3)2+H2O

NaOH+HNO3→NaNO3+H2O NaOH + HNO₃ → NaNO₃ + H₂O NaOH+HNO3→NaNO3+H2O

⚠️ واکنش با آمونیاک (NH₃)

در صنایع کودسازی، واکنش بین NH₃ و HNO₃ محصولی بسیار مهم به‌دست می‌دهد:

NH3+HNO3→NH4NO3 NH₃ + HNO₃ → NH₄NO₃ NH3+HNO3→NH4NO3

یعنی نیترات آمونیوم — کود کشاورزی و ماده‌ منفجره قوی

🔥 واکنش‌ های خطرناک یا انفجاری

HNO₃ غلیظ در تماس با مواد زیر بسیار خطرناک است:

• الکل‌ها یا قندها: واکنش سریع و گرمازا → احتمال آتش‌سوزی
• مواد آلی خشک (پنبه، خاک اره): نیتراسیون سریع، قابل‌انفجار
• ترکیب با HCl: تولید بخار سمی کلر و اکسید نیتروژن